Jasna Ristovski, rođena 1976. godine u Beogradu. Muzikolog i muzički kritičar, zaineteresovana pre svega za problem intertekstualnosti u muzici i interdisiplinarni pristup u svom radu. Uređivala autorske emisije na Radio Beogradu, pisala recenzije i kritike u muzičkim časopisima. Muzički kritičar BKG.

TU I TAMO JE OVDE
MUZIČKI PROGRAM BELEF-a

Pre nego što se fokusiram na interesantnu stilsko – idejnu koncepciju ovogodišnjeg muzičkog BELEF – a, osvrnula bih se na interesantna muzička – koncertna dešavanja u našem – balkanskom regionu. Beograd je napokon dočekao spektakularni koncert legendarnih Stonesa, a na ovogodišnjem EXIT-u imali smo priliku da uživamo u nastupima Roberta Planta, Lauryn Hill, Beastie Boysa, The Prodigy, Basement Jaxx, Wu-Tang Clan i mlađe atrakcije – The Pippettes (da nabrojim samo neke od zvezda Main stage-a). VIP INmusic Festival u Zagrebu je ugostio Iggy Popa i The Stooges, Sonic Youth, Asian Dub Foundation, New York Dolls, Rosin Murphy i Gilles Petersona.

U skladu sa sloganom ovogodišnjeg BELEF-a, okosnicu muzičkog dela programa je odredio snažan akcenat na različitim etno tradicijama, asimilovanim, decentriranim, a u pojedinim slučajevima i dekonstruisanim na različite načine.Otvoren je nastupom afro – peruanske dive, Susane Baca. Tradicionalno folklorno nasleđe koje Baca i njen suprug etnomuzikolog istražuju i neguju interpretirano je na tradicionalnim i savremenim instrumentima, u prijemčivom ali i specifičnom latino idiomu koji spaja afro – peruansku tradiciju (lando, valse) sa kubanskim i brazilskim uplivima. Repetitivnost instrumentalne pratnje i ekspresivne melanholične melodije kreiraju specifičnu atmosferu koja je privukla Davida Byrna 1995. godine, kada je i nastupio prodor Susane Baca na svetsku muzičku scenu nakon kompilacije The Sound Of Black Peru.

Beogradska koncertna premijera ansambla Vrelo i Studija Alektik kod Pobednika predstavljala je posebnu atrakciju i prvi susret sa srpskim alternativnim etno tendencijama. Zajednički imenitelj njihovog pristupa tradiciji je svojevrsno oživljavaje uzora, očuvanog i „ispoštovanog“, a osavremenjenog bilo samim medijumom elektrificiranog gudačkog kvarteta koji prezentuje etno – pop – klasični idiom (Alektik) ili neobičnim fuzijama (Vrelo). Nakon nastupa u operi Vreme cigana Emira Kusturice i na turneji Darka Rundeka, ansambl Vrelo je i u okviru BELEF-a prezentovao originalni spoj folklornog višeglasja i žanrovskog crossovera instrumentalne pratnje (bas i bubanj) koji se kreće od dub nijansi i primesa, preko specifičnog garage, do minimal ugođaja. Utisak nametnutnog superponiranja gotovo netaknute disonantne vokalne tradicije i pratnje isprekidan je efektnim i kreativnim uklapanjem vokala u stilsku podlogu pratnje, ne stvarajući osećaj isprekidanosti zbog kontinuiteta specifičnog stila pevanja.

Novi žanr, prva srpska repopera Zemlja sreće (libreto – Dušanka Stojanović, kompozitor – Vladimir Pejković, reditelj – Đurđa Tešić) kroz spoj parodije operskih klišea i repovanja koji oživljava pomalo jednoličan žanr hip-hopere unosi dinamiku i na kreativan način dinamizuje dramski tekst – libreto koji predstavlja duhovitu satiru dodatno banalizovanih i klišeiziranih role - modela (fenomena) savremenog srpskog društva.

Ljubitelji savremenog plesa su imali priliku da uživaju u predstavi Ispleši me, molim, srpsko – slovenačkoj produkciji čiji su autori pobednici prošlogodišnjeg Desetog festivala baletskih minijatura – Rosana Hribar i Gregor Luštek. Luštekovo plesačko iskustvo koje obuhvata upoznavanje sa različitim paradigmama – od baleta i jazz baleta, do kontaktne improvizacije, cunningham i horton tehnika, uslovilo je izvesnu mozaičnost i fragmentarnost stila predstave, odslikavajući uglavnom i današnju contemporary dance scenu. Osnovnu nit, ili narativni predložak predstave, predstavlja pitanje artikulisanja emocije i energije samog plesača, njegovog odnosa prema kreativnom činu i koreografu. U preseku sa autoreferencijalnošću postmodernističkog plesa, spontani i sugestivni emocionalni izraz postaje model koji se, pretvaranjem u figuru, obesmišljava ponavljanjem. Obraćanje publici koje potencira osnovnu tematsku nit predstavlja ujedno i oblikotvornu interpunkcijsku oznaku kojom se formira mozaični lik predstave. Muzičku podlogu predstavlja repetitivno osmišljena polifonija uzvika plesača, potencirajući gotovo hipnotički minimalizam. Na tragu baroknog patosa u sprezi dramatične ekspresije i potencirane kompleksnosti contemporary dance vokabulara, Ispleši me, molim završava porukom: Šta će nam meditacija, kad imamo ples?

Izvođenje kompozicije Canto ostinato (1979) Simeona Ten Holta u interpretaciji pijanističkog dua Pavlović – Lončar (gostovanje Lazara Čolovića – marimba) na Brodu muzike predstavljalo je retku priliku da beogradska publika uživa u muzici minimalističkog stilskog prosedea. Kao pripadnik evropske tradicije, Ten Holt spaja minimalistički okvir sa tradicionalnijim načinom oblikovanja muzičkog toka, ostavljajući i izvestan stepen slobode izvođačima koji biraju trajanje dela i raspored njegovih odseka.

Posebno privlačan za ljubitelje savremenih jazz fuzija, ali i prijemčivijih –neo interpretacija fada i tanga, uz gostovanje imena poput Susane Baca, Antonia Chainha, Terija Calliera, Jimija Tenora i Richarda Galliana, muzički BELEF je predstavljao mogućnost da uživamo u aktuelnom pogledu na tradiciju kao inspiraciju i polazište za različite mogućnosti njenog preosmišljavanja.

Jimi Tenor i Kabu Kabu su oduševili publiku u SKC-u, nakon inspirativne uvertire Belgrade Yard Soundsystema. Camp ikona, inovativni i autentični predstavnik savremenog soula, Tenor je na prethodnim albumima inicirao originalni spoj svoje fascinacije funkom i soulom, čija je retro – romantična okosnica kombinovana sa tada aktuelnim electro, ambient techno i Detroit uticajima. Nakon eksperimentalnijih faza (Out of nowhere), Tenor se vraća retro soul-acid jazz improvizaciji, sa šestočlanim sastavom Kabu Kabu. Afro-beat obogaćuje prepoznatljiv Tenorov idiom. Sviranjem sa saradnicima legendarnog Fele Kutija (Kabu Kabu), Tenor se od konceptualnih eksperimenata i hermetičnijih muzičkih izleta vraća etno – jazz korenima, ne odričući se primarne funky-soul inspiracije.

Posebnu muzičku atrakciju BELEF-a predstavljao je nastup velikana – Richarda Galliana sa Tangaria Quintetom. Kamerni sastav Quintecho na početku koncerta uveo je publiku u tango – atmosferu večeri. Avangardni romantik čiji je stil specifična fuzija facinacije tangom i francuskom tradicijom (musette) i inovativne jazz orijentacije, Galliano se ne odriče –neo melodičnosti, kombinujući je sa jazz aranžmanima i harmonskim uplivima. Gallianove improvizacije i pristup uzorima na momente prelaze u eksperimentalnu, disonantniju i slobodniju post-bop teritoriju, odajući njegovu saradnju sa savremenim velikanima svetske jazz scene.

Nastup soul legende Terrija Calliera zatvorio je BELEF. Njegov comeback 1998. godine sa albumom Timepeace predstavljao je ujedno i –post vizuru u odnosu na apartan i neodoljiv spoj progressive folka i čikaškog soula na albumima iz sedamdesetih. Saradnja sa Marc Macom (4 Hero) na albumu Speak your Peace dodatno je osavremenila njegov izraz. Na albumu Lookin’ Out (2005) Terry Callier se vraća tradicionalnijem soul jazzu. Presek njegovih hitova od Lazarus Man do Jazz my Rhythm and Blues pružio je pravi uvid u originalnost Callierovog izraza, progresivne fuzije i –neo i –retro faze, poput simbolične završnice ovogodišnjeg BELEF-ovskog muzičkog putovanja.

***

Kao nekakav „nastavak BELEF-a“, u okviru eksteritorijalnog pojavljivanja festivala Umbria jazz iz Peruđe, prethodne dve godine je u Beogradu i Novom Sadu realizovan projekat Balkanik Windows čiji je program obuhvatao nastupe vodećih imena jazza – Enrica Rave, Stefana Bollanija, Joulien Louraua, ali i domaćih umetnika srodne stilske orijentacije.

Prve večeri ovogodišnjeg festivala u Beogradu su nastupili italijanski klarinetista i saksofonista Francesco Beazatti sa svojim kvartetom i slovenački trio Lolita. Bearzatti je proglašen od strane italijanskih jazz kritičara najvećim talentom 2003. godine. Sarađivao je sa imenima kao što su Butch Morris, Kenny Wheeler, Louis Sclavis, Pietro Tonolo, Aldo Romano, Joe Lovano..

Bearzatti je u Beogradu nastupio sa svojim novim kvartetom i programom Tiissima posvećenom Tini Modotti. Njen boravak u Meksiku kao retro – inspiracija uslovio je etno – tradicionalne muzičke uplive „očuđene“ i preznačene free jazz stilskom okosnicom. Bearzzatijevo poigravanje sa tonalnošću i klišeima i fusion-rock uplivi ostaju samo uzorak za avangardno improvizaciono i najčešđe atonalno poigravanje.

Članovi slovenačkog sastava Lolita (Primož Simončić – saksofon, Marijan Stanić – bubnjevi, Iztok Vidmar – bas) kreiraju fuziju svog new wave, punk, rock, jazz muzičkog iskustva specifičnim stilom improvizacije koji spaja new wave melodične uplive sa jazz harmonijom i improvizacijom.

Druge večeri festivala smo imali priliku da uživamo u nastupima vrhunskih jazz umetnika disparatnih stilskih provenijencija. Georgi Šareski 4tet je u fusion okosnicu inkorporirao elemente slobodnije improvizacije, psychedelelic i world fusion odlomke. Nakon što je magistrirao na odseku Džez kompozicije na Berkliju, Šareski je osvojio prvu nagradu Međunarodne asocijacije džez edukatora. Nastupao je sa brojnim eminentnim jazz muzičarima, a album SoHoHo (2006) je realizovan u saradnji sa Francescom Bearzattijem.

U saradnji sa vrhunskim muzičarima (Lello Pareti Band), Pareti nam je predstavio svoj novi album Maremma. Tradicionalniji post-bop idiom, sa povremenim slobodnijim atonalnim izletima, mediteranskim prizvucima i jasno profilisanim melodičnim temama, predstavlja old school varijantu crossovera koji u neo-klasičarski koncipiranu celinu uvodi world i free elemente, u skladu sa savremenijim tendencijama. Pareti je bio deo trija Luca Flores, kvarteta Massimo Urbani i kvinteta Tiziana Giljonija. Svirao je u orkestru Barga Džez koji je vodio Brunoi Tomaso, kao i u Velikom nacionalnom orkestru Italije. Osvojio je nagradu Roma Jazz 2001. godine sa Stefanom Bolanijem, sa kojim sarađuje od 1994. godine. Nastupao je sa Chet Bakerom, Enricom Ravom i drugim velikanima jazza.

Kao i svake godine, Umbria Jazz Balkanik Windows festival je predstavljao priliku da redefinišemo svoj odnos prema jazzu kao tradiciji i organizmu koji se razvija do neprepoznatljivosti. I nakon svih fusion, post i free inovacija, jazz se osavremenjuje i ostaje otvoreno polje za nove uticaje, improvizacione uzlete i –neo preosmišljavanja.